Uçarı gelecek belki yazdıklarım, belki saçma. Ama yine de yazacağım, inadına ve usanmadan. Bir sıkışmışlık hali, yeni bir …]]> Self – Critic

Uçarı gelecek belki yazdıklarım, belki saçma. Ama yine de yazacağım, inadına ve usanmadan.
Bir sıkışmışlık hali, yeni bir sayfa açma isteği hayatımızda… Çekip gitmek bu yerlerden, arkada bırakma her şeyi, tüm olan biteni sanki hiç olmamışcasına, hiç yaşanmamışcasına unutuvermek; belki hepimizin isteği…
Heyhat, neylersin, hayat!
Dört bir yanımızı sarsa da bu kanser, bir istek ve bir umut; en ucuzundan bir hediye istemek hayattan, en ucuzundan. Ama cimri işte hayat, eli sıkı, vermiyor ve belki vermek te hiç mi hiç istemiyor. Bir bebeğin inadıyla, ne kadar ağlasak ta, ne kadar dövünsek te dizi dibinde, sanki bize üvey anne; hiç oralı değil, kendi halinde. Oysa tüm istediğimiz, yeni bir sayfa, hiç karalanmamış kar gibi beyaz; üstüne yazı yazacak bir el arayan bir beyaz kağıttan olma bir beyaz sayfa.
Biliyorum, yine vermedi; vermeyecek te. Hayat bu, cimri işte. Yaptıklarımızın hepsi, bir tükenmez kalemle yazılmış, tek bir sayfa beyaz kağıt üstüne. Bir beyaz sayfa ve bir kalem, bize hediye edilen, eli sıkı hayattan. Hepi topu bu; ister böl ister çarp.
Olmadı değil mi, yine olmadı. Ama olmalı; evet, bir kaçış, bir çıkış yolu, muhakkak olmalı. Silemesek te, gidemesek te, unutamasak ta … Bir şeyler bir yerlerde olmalı; ama ne, nerede? Zor sorular bunlar, cevapları ise ondan daha zor.
Sıkıldık mı, bunaldık mı, daraldık mı?
Boş ver bunları sen, aldırma; hiç olmadı aldırmıyormuş gibi davran. Mış gibi yaşa sende; yaparsın yaparsın merak etme. Dön bak şu bizim iklime, nasılda beceriyor yediden yetmişe her biri, sanki her biri bu işte usta.
İşin özü derler ya hani bilmişlikle, bu da onlardan biri olsun. Sen sen ol, çok okuma, çok düşünme, kendine bol keseden çok vakit ayırma. Hele yalnız başına bir dakika dahi sakın ola geçirme.
Gez sen de; ye, iç, yat, kalk vs. vs. Her zaman ki sıradan işlerin, hayatının anlamı oluversin senin de.

The Meadow

12parmak ~ Hayatın Akordu! © 2012 | 0 yorum | yazının devamı »

Ilık bir rüzgar ile başladı gökyüzünün hüznü ve derken dayanamadı, doldu taştı yüreği de veryansın etti, titretti …]]> Şıp Şıp’ın Konseri

Ilık bir rüzgar ile başladı gökyüzünün hüznü ve derken dayanamadı, doldu taştı yüreği de veryansın etti, titretti yeri göğü sesi. Bir iki zerre ile başladı içine biriken hüzün damla damla akmaya, bulutların yanağından. Şıp şıp sesleri yeryüzünü kapladı, bir senfoni en içli haliyle çalmaya başladı. Vuslatın en güzel hali yaşanır oldu gözlerin önünde, toprak su ile buluştu. Dudakları çatlayan toprak su ile yeniden hayat buldu, bir şeb-i aruz kutlaması yaşanır oldu sessizce ve fark ettirmeden. Kimi hayıflandı bu halden, söylendi yağmura dur durak bilmeden. Kimi neşeye gark oldu da huzurun bin bir hali yüzüne vurdu, yağ yağmur yağ, yağ ki bizim kirlettiğimiz yeryüzünü, göz yaşlarınla temizle dedi, bir dede ile bir nine, el ele, diz dize vermiş pencereden sokağa, yılların bilgeliğiyle bakarken. Yağdı yağmur aheste, şıp şıp adlı konserine devam etti, sövene de övene de aldırış etmeden. Yağdı yağmur gün ve gece tane tane, usulca, sakin. Her damla bir kişinin kalbine düştü ve temizledi, ne varsa içinde sevgiden başka. Uyandık derken yeni bir güne, içimizde bir hafiflik, tazelik ve neşe; bir damla idi sudan olan, kalplere düşen, sevgiden başka dost tanımayan ve içimizi temizleyen. Saflığı suyun, aksetti içimize, geçen bütün bir günün ardından. Ve tazeliği suyun, yeni bir tat verdi hayatımıza.
Bir gece oldu Ankara’da, yağmurla yıkanan.
Hoş geldin yağmurların kadim dostu sonbahar; hoş geldin yağmur, hoş geldin.
Şıp şıp şıp …

Vuoi Vuoi Mu Idjagiedas

12parmak ~ Hayatın Akordu! © 2012 | 0 yorum | yazının devamı »

Bizim mahallenin bir enteli vardı, adı Şakir. Garip giyinirdi; yazın mont giyerdi, kışın … Evet, bir şey …]]> Şakir’in Tercüme -i Hali

Bizim mahallenin bir enteli vardı, adı Şakir. Garip giyinirdi; yazın mont giyerdi, kışın … Evet, bir şey giymezdi. Biraz köseydi, ondan olsa gerek top sakalı vardı. Saçı uzuncaydı, sözüm ona mahallenin ağır abileri, adamdan saymazdı bizim entel Şakir’i. Adam dediğin diye başlayan uzunca cümleleri ile raconu sil baştan yazarlardı. Dikkat ettim bir ara, ben daha o zamanlar on yaşında ya var ya yok, rocunun tarif ettiği er kişi, hık demiş delikanlı abilerimizin burnundan düşmüş. Adam onlardı, gerisi yalan. He bi’ de kemik çerçeve gözlük okyanus mavisi gözünün üstünde; kulağının memesinde bir küpe, irice mi irice, bizim entel Şakir’in üstünde. Yok yok, daha o zamanlar penisi olan cins-i beşer arasında moda değil küpe; kızlar bizi beğenir kaygısı yok yani. Bir kendini ifade etme tarzı idi o, güzel veya çirkin. Sahi pop-kültür olsa hiç takır mı bizim entel Şakir? Haşa, zinhar! Burnu kemerliydi, Fatih’e benzerdi. Takılırdık bazı bazı; biz gülerdik katıla katıla o susardı, biz susardık o gülerdi. Açardı ağzını yumardı gözünü; bir giderdi Çin’e bir Nijer’e. Nereden bilirdi bunca şeyi bilinmez ama o bilirdi işte. Deli derdi dedem, daha onu bastığımız toprak yutmadan evvel, ‘’sakın ola deliyi aptal zannetme, deli dediğin senden benden zehirce, bakma sen öyle göründüğüne. Zekanın aşırı dozu vurmuş gariplerin beynine.” Gülerdim içimden, dudaklarımı ısırmaktan canım yanardı. Belki bizim dede de delinin biriydi, belki de zırdeli. Ama eminim ki şundan, bizim entel Şakir, şeksiz zırdelinin biriydi hiç abartıya kaçmadan. Yüzü uzun ince, kova gibi; boyu ortadan hallice, küfe gibi. Cins-i latifi bilmem de, hani benim tipimdi. Harmani giyinirdi genelde, çul çaput derdi giyindiklerimize. Demeden edemem, bir sandaleti vardı yaz demez kış demez her daim giydiği, gezerdi mahallenin Türk işi dar sokaklarında Sokrat gibi. Takır tukur bir ses geldi mi arnavut kaldırımlı taş sokaktan, ver elini çitlenbik çocuksu ruhum. Niye mi? Bizim Sokrat, heh işte bizim entel Şakir, bizim sokağa geldi. Yar bana bir eğlence medet derken içimdeki mırıl mırıl tekir kedi, bizim Şakir çıka geldi. Vira eğlence bundan ilerisi …

12parmak ~ Hayatın Akordu! © 2012 | 0 yorum | yazının devamı »

Biriydi oda sıradan ve belki en sıradan; ama haz verirdi ona bu hali, bir bebeğin keyfi gibi, …]]> Bizim Köyün Delisi

Biriydi oda sıradan ve belki en sıradan; ama haz verirdi ona bu hali, bir bebeğin keyfi gibi, teleşsız. ”Hayat” derdi bazen, evet hayat, ”Bir bohem be arkadaş, estiği gibi aklına yaşamak, şu üç beş günü; güneş varken açmak şemsiyeyi, yağarken yağmur kapamak ve ıslanmak sırılsıklam, iliğine kemiğine varana kadar.” derdi, tellendirirken cigarasından, bir ciğer dolusu duman. Bir acayip adamdı Hayati, hayata hayat veren bir adam. Çilli suratı, hokka burnu ve geniş alnı; harmani bir elbise her daim üstünde. Adam yerine koyan olmazdı bizim Hayati’yi, ”Bu ne?” derlerdi, ”Bu ne, insan mı ki, bu ne?” Gülerdik bizde katıla katıla ve koşardık dizi dibine, hayat versin diye nefesiyle bizlere. Sorardık arsızca nedir insan dediğin be Hayati? ”İnsan” derdi, beklerdi, bir yudum çekerdi cigarasından ve hemen ardından kan kırmızı sıcak çaydan. ”İnsan” derdi, ”İnsan, düşünemeyen bir hayvan, düşünebilse hiç sorar mı nedir insan diye? Kendini bilmez mi insan olan insan?” Gülerdi gevrek gevrek, aydınlatırdı gecenin karanlığını sarımtrak dişleri, gaz lambası gibi. ”İnsan” derdi, ”İnsan, düşündüğünü zanneden hayvan oğlu hayvan!” Anlamazdık ne der Hayati, neden bahseder; ama sadece dinlerdik, anlarmış gibi. Hiç te sormazdı anladınız mı diye. Her soruya cevap verirdi, hiç soru sormazdı, bir acayip adamdı Hayati; kimseyle konuşmayan, tek başına uzakça bir yerde yaşayan. Adamdan saymazdı büyüklerimiz bizim Hayati’yi. ”İtin teki o, uzak durun ondan” derdi babam. Ürkerdim istemeden; sahi, it miydi bizim Hayati? Gitmezdim günlerce yanına, kuduz bir itti bizim Hayati, ısıra bilirdi beni. Sorularımı buket yapar babama sunardım, hiç üşenmez hep kovardı: ”Git başımdan” Hani olurda bir ara azıcık içmişse ya da cebi biraz para görmüşse, ”Gel ” derdi, ‘’sor bakalım” İçimden bir güvercin uçardı ağır aksak, atlardım kucağına ve sorardım tekrar ve tekrar, nedir baba insan? ”İnsan” derdi, ”evlat, insan” sonra susardı, hiç bir şey demezdi: ” Eeh git başımdan” derdi, ” maç var, onu kaçıracağım” Ses etmezdim hiç, kaçardım odadan maç başlamadan. Yıllar var ki geçmiş hayat, hiç bizim haykırışlara aldırmadan usul usul ve bu yaz akşamı, bu balkonda elli yaşına gelip dayanan ben, Hayati’ yi düşünür oldum, hiç kimseyi düşünmediğim kadar. Sen ne acayip bir adamdın Hayati, hayatıma hayat veren!

12parmak ~ Hayatın Akordu! © 2012 | 0 yorum | yazının devamı »

bir yerlerin ortası kaldığım yerler bugünlerde ve bir şaşkınlık hissettiğim şu günlerde yıllardır aradığım ama tam buldum derken kaçırdığım şimdi duruyor öyle …]]> Üç Noktalar

bir yerlerin ortası kaldığım yerler bugünlerde
ve bir şaşkınlık hissettiğim şu günlerde
yıllardır aradığım ama tam buldum derken kaçırdığım
şimdi duruyor öyle sessizce iki yanımda tüm hayalim
ne yana dönsem o, evet o aradığım
bir yanda istediğim bir yanda istendiğim
ve peşisıra olmazlar kuyruğu hiç peşlerini bırakmayan

iki mevsimi yaşıyorum bugünlerde
ve bir hastalık geçirdiğim şu günlerde
yazın yaşandığı diyarlara koşmak isterken ruhum
boynunda kementleri buluyor benim topal ruhum
yılar var ki sendeleyerek güç bela giden sen
nefes almaya dahi takat yetiremez oldun
hani sen hiç durmadan koşmak için vardın

cevapsız sorular
üç noktalar
ve bekleyişler
bunlar herhalde hissettiğim bugünlerde
ya da ne bileyim koca bir hiç şu günlerde

12parmak ~ Hayatın Akordu! © 2012 | 0 yorum | yazının devamı »

Aslında tüm bağımlılıklar hep aynı. …]]> “Bir dakika daha…”. Bir işkolikten duyabileceğiniz veya en azından kendi kendine sık sık söylediği bir söz.

Aslında tüm bağımlılıklar hep aynı. Tüm bağımlılıklar da hep “bir dakika daha” sendromu vardır. İnternet bağımlısı bir genç “hep bir dakika daha” diyerek oyun oynar. Bir alkolik hep “son bir kadeh daha” der. Bir seks bağımlısı “son bir porno sitesi daha…” diye kendini avutur.

Bir işkolik için de durum aynıdır. Hep bir dakika fazlasına ihtiyacı vardır. Hep yapılacak bir iş daha vardır. Hep tamamlanması gereken bir eksik vardır.

Peki nedir bu durumu doğuran. Aslında ne kadar şikayet etse de bir işkolik işinden haz alıyordur. Pozitif veya negatif bir hazdan söz ediyorum. İş tamamlandıkça veya işi istediği gibi yaptıkça rahatlama yaşar. İşte bu pozitif hazdır.

İşin eksik kaldığı düşüncesi veya hissi onu rahatsız eder. Bu rahatsızlıktan kurtulmak için o işi yapar. Yani acıdan kaçarak haz alır. İşte buna da negatif haz diyebiliriz. Ama bir gerçek var! Hazlar mutlak değer gibidir. Negatif veya pozitif olması fark etmez. Haz, hazdır.

İşkoliklerin benzer özellikleri dikkati çeker. Bunlardan birisi mükemmeliyetçiliktir. Her şey tam olsun, eksiksiz olsun isterler. Bir eksiklik duygusu onları çok rahatsız eder. Kimisi titiz olur, kimisi dağınık. Ama mükemmeliyetçilik değişmez.

Bazı işverenler onların mükemmeliyetçi olmadığına inanır. İşkoliklerin kendileri de bir türlü işi yetiştirememekten şikayetçidirler. Bir işi yetiştiremeyen kişi nasıl mükemmeliyetçi olur? Olur… O kadar mükemmeliyetçidirler ki, ayrıntılara takılmaktan sonuca gidemezler.

İş kendilerine göre iyi oluncaya kadar beklerler. Bir türlü başlayamazlar. Başlasalar bile sürekli bir şeylere takılırlar. “Hop yaptım bitti…” diyemezler ve diyemedikleri için iş bitmez.

Mükemmeliyetçi işkolikleri ikiye ayırmak gerekir. Birinci grup titiz ve detaycıdırlar. Takıntılı olurlar. Bunlara obsesif diyoruz. Diğer tip ise narsisistik mükemmeliyetçilerdir. Onlar kendilerini beğenir ve severler. İşi aksatmayı, eksik yapmayı kendilerine yakıştıramazlar, yediremezler. Bir şey tam olmadıkça tatmin olmazlar.

Çok çalışmak işkoliklik midir? İşkolizm nerede başlıyor? Aslında çok çalışmak değil, çalışmayı durduramamak işkolizmdir. Tüm araştırmalar bu bulguya işaret ediyor.

Bağımlılıktan söz ederken kimyasal ve davranışsal bağımlılık olarak ikiye ayırma eğilimi son yıllarda önem kazandı. Uyuşturucu veya alkol bağımlılığı kimyasal bir bağımlılık; kumar, internet vb ise davranışsal bağımlılık olarak değerlendiriliyor.

Ama her iki tip bağımlılıkta da beyinde benzer bulgular saptanmış durumda. Kimyasal olarak beyinde yaratılan değişiklikler bağımlılık yaparken, davranışsal olarak geliştirdiğimiz alışkanlıklar sonucu da beyin değişiyor.

Bunun önemi nedir? Bazen yanlış olduğunu bildiğimiz halde bazı davranışlarımızı sürdürürüz. Çünkü aslında o davranışı biz değil beynimiz yürütüyordur. Ve bizim beynimiz üstünde hakimiyetimiz bağımlılık yüzünden zayıflamıştır. Hoşlanmasak da, isteriz…

İşkolizm de aslında bir davranışsal bağımlılıktır. Davranışsal bağımlılıkların tüm özelliklerini taşır. Zaman içinde giderek yapılan davranışın süresi artar yani kişi işini azaltacağına inanır ama giderek işi daha da artar. Buna tolerans gelişimi diyoruz.

Kontrol etmekte güçlük yine sık görülen bir sorundur. Kişi yaşamında işi kontrol edemez. Birçok başka alanda iradeli olduğu halde, iş hayatı kontrol dışıdır. Ama hep kontrol etmeye çalışır. Hep bir bahanesi vardır. Ya birileri fazla iş vermiştir veya birileri işini az yapmıştır. Sonuçta o hep fazla çalışır…

Çalışmadığı zaman kendisini kötü hisseder. Bir eksiklik duygusu vardır. Bu durum işten atılma korkusundan ziyade, bir yoksunluk halidir. Başka şeyler onu oyalayamaz. Aile ve sosyal hayatı giderek bozulur. Kendi sağlığı da olumsuz etkilenmeye başlar.

Zaman içinde zarar görmesine rağmen yine de bu davranışlarını değiştiremezler. Yanlış olduğunu bildiği halde davranışlarını sürdürürler. Artık kontrol kendilerinde değil beyinlerindedir. Tabi burada bütün suçu beyne atmıyoruz! Ama kişinin beyniyle mücadele motivasyonu ve gücü azdır.

İşkoliklerin bir kısmı işyeri kültürü nedeniyle işkolikleşirler. İşyerinde sürekli çalışmak ve çalışmak kültürü varsa, çalışanları işkolizme sürükler. Sıkı rekabetin olduğu ortamlarda da işkolizm gelişme riski yüksektir. İşyerindeki rol modeller işkolikse, yeni işkoliklerin yaratılma ihtimali yüksektir.

Bir işveren için işkoliklerden oluşmuş bir işyeri cennet midir, yoksa bir cehennem mi? İşkolizim zaman içinde performansı düşürür. Nasıl ki bir adet çikolata zevk verir ama bir kilo çikolata insanı kusturursa, işkolizmde sonuçta zarar getirir. İş performansının düşmesi yanında işkolikler de fiziksel hastalık görülme sıklığı da daha yüksektir.

Köşeye sıkışan bir kedinin yapabileceği son şey tırmık atmaktır. Ruhunu çalışarak köşeye sıkıştıran bir işkoliğin ruhu dayanamaz ve emosyonel boşalım gösterir. İşyerinde diğer çalışanlarla belirgin sorunlar görülmeye başlar. Öfke patlamaları özellikle çok sıktır.

Bir arabayı saatte 200 km hız ile hiç mola vermeden kaç saat kullanabilirsiniz ki? Sonunda su kaynatır.

Danışan olarak gördüğüm işkoliklerin önemli bir özelliği genelde yorulunca mola vermeleridir. Halbuki yorulunca mola vermenin, performansa önemli bir pozitif katkısı olmadığını biliyoruz. Yorulmadan ara vermek, yani belli periyotlarla mola vermek ise zihne bir tazelenme sağlayacağı için performansı pozitif etkiler.

İşkoliğin kendini kontrol etmeyi öğrenmesi gerekir. Ama öğrenmeye çalışmayı kontrol etmekten başlamak yerine, ara vermeyi öğrenmekten başlamak daha yararlı olmaktadır.

Ama çalışmayınca ne olacak? Bir işkolik için en zor sorulardan birisi budur. Çünkü genelde kendilerini oyalamayı bilmezler. Daha önceleri bir hobileri olsa bile, zaman içinde bu hobilerini unutmuşlardır.

“Nelerden zevk alırsınız” diye sorduğumda, genelde bir düşünce kaplar insanları. Çalışmaktan dolayı zamanla zevk aldıkları diğer alanları unutmuş gibidirler. Aslında bu doğru bir savdır. Çünkü beynimizde haz ve öğrenme bölgeleri yan yanadır. Hazları zamanla unutabiliriz. Ama öğrenebiliriz de!

Bu nedenle zevk almasa bile kişinin zevk alabileceği etkinlikleri artırması yararlı olmaktadır. İlk başta eziyet gibi zevk alacak etkinlikleri yapanlar, bir süre sonra zevk almaya başlamaktadırlar. Unutmayalım ki, bir davranış en az 3 ayda değişir!

Bir danışanım öfke kontrolü için başvurmuştu. İşyeri, eğer öfke kontrolünü sağlayabilirse genel müdür olabileceğini kendisine iletmişti. Ben ondan sadece eskiden sevdiği ama uzun zamandır yapmadığı halı saha maçlarına zaman ayırmasını istedim. O şimdi genel müdür!

İnsan çok karmaşık bir yaratık. İnsanı sadece beyniyle anlayamıyorsunuz. Geçmişi de tek başına yeterli değil. Aile özellikleri, davranışları veya çevresi de bize tek başına bilgi vermiyor. Tüm bunların oluşturduğu binlerce kombinasyon bize o kişi hakkında bilgi verebiliyor.

Her işkolik farklı. Her insanın farklı olduğu gibi. Davranışları değiştirmek içinse tek tip bir reçete yok. Mucize yok. İnsan var…

(*) Kültegin Ögel

12parmak ~ Hayatın Akordu! © 2012 | 0 yorum | yazının devamı »